مدیران فردا

نمودار پارتو و نمودار علت و معلول

تاریخچه:

 

در سال 1897 ویلفرد پارتو ''اقتصاد دان ایتالیایی" فرمولی ارائه کرد که نشان می داد توزیع درآمد ناهموار است . او درآمدِ فردی را روی محور افقی و جمعیت رابر روی محور عمودی نشان داد و دریافت که تعداد اندکی از مردم دارای درآمد زیاد و اکثرافراد جامعه دارای درآمد اندکی هستند.
براساس اصلی که وی در اقتصاد اجتماعی بیان کرد، حدود 80 درصد نتایج از20درصد علل ناشی می شود. به عبارت دیگر اگرچه برای مسائل موجود، علل بسیار زیادی وجود دارد ولی تعداد کمی حائز اهمیت است . یک تئوری مشابه به صورت نموداری توسط لورنز ''اقتصاددان آمریکایی '' در سال 1907 ارائه شد. هردو محقق اشاره داشتند که بیشترین سهم درآمد یا ثروت توسط افراد بسیار کمی از مردم نگهداری می شود.  اصل پارتو یا قانون 80/20 بیان می کند 20 درصد از عوامل 80 درصد مسائل را می افرینند و هشتاد درصد از عوامل سبب بیست درصد از مسائل هستند . این موضوع که توسط ویلفرد پارتو ، اقتصاددان ایتالیایی مطرح شد قانون اثبات شده علمی نیست ولی به طور معمول در بیشتر امور اجتماعی و اقتصادی صادق است . مثلا گفته می شود حدود 80        درصد ثروت جامعه در اختیار 20 درصد افراد است . از این اصل برای شناسایی عوامل تاثیرگذار بر کیفیت استفاده کرده اند و نموداری به نام پارتو ایجاد شده است .  نمودار پارتو نموداری است برای نشان دادن و دسته بندی اطلاعات تا معلوم شود چه علتهایی در شکل گیری معلول بیشترین نقش را دارند نمودار پارتو را می توان به عنوان اولین قدم در ایجاد بهبود در محیط کاری به کار برد . با یک نگاه به نمودار پارتو تمام افراد میتوانند ببینند که دو یا سه عامل بیشترین مسائل را بوجود آورده اند و تعداد زیادی از عوامل نقش بسیار کمی در ایجاد مشکلات داشته اند  بنابراین پایه ای برای فهم و درک مشترک بین افراد گروه ایجاد شده و تعریف اهداف دقیق برای دستیابی به میزان مشخص از بهبود میسر می گردد .                                          

 

چگونه پارتو را رسم کنیم ؟

 

مر حله اول :

ابتدا مشخص کنید که کدام مسائل برای رسیدگی هستند و چطور اطلاعات وداده ها را باید جمع آوری کرد و اطلاعات جمع آوری شده را به صورت نزولی مرتب کنید و به نکات زیر توجه کنید:                                   

 الف - تصمیم بگیرید کدام مسائل را می خواهید رسیدگی و برطرف کنید، مثال مواردنقص ، زیانهای پولی و...                                                                               

ب - مشخص کنید که چه داده هایی لازم است جمع آوری شود و چطور آنها را طبقه بندی کنید.

ج - روش جمع آوری داده هاو دوره زمانی جمع آوری آن را مشخص کنید.                                

                               

مرحله دوم:

 یک برگه کنترل ''برگه ثبت اطلاعات '' مناسب طراحی کنید.

 

مرحله سوم :

بعد از علامت گذاری و ثبت موارد مشاهده شده در برگه کنترل فراوانی آنها رابه دست آورید.

 

مرحله چهارم :

یک جدول توزیع فراوانی شامل تمام موارد فهرست شده ، ستونهای فراوانی ، فراوانی تجمعی ، درصد فراوانی و درصد فراوانی تجمعی تهیه کنید.


مرحله پنجم :

 جدول توزیع فراوانی را برحسب تعداد به ترتیب غیرنزولی مرتب کنید. لازم به ذکر است که مورد سایر، یا غیرو را در آخرین سطر جدول قرار دهید. مورد فوق نبایدخیلی بزرگتر از سایر موارد باشد. اقلامی را که کمترین تاثیر را داشته به عنوان سایر دسته بندی کنید و اطلاعات آنها را با هم جمع کنید اطلاعات هر یک از اقلام را به صورت درصد محاسبه کنید و فراوانی تجمعی و درصد تجمعی را به دست آورید .

 

مرحله ششم : یک محور افقی و دو محور عمودی رسم کنید:

الف - محور افقی : این محور را به تعدادی فواصل یکسان شامل تمام موارد، تقسیم بندی کنید.

ب-محور عمودی سمت چپ:این محور را از صفر تا "جمع کل داد ها" مدرج کنید.

ج - محور عمودی سمت راست : این محور را از 0% تا%100 مدرج کنید.

 

مرحله هفتم  :                                                                                                      

 با استفاده از اطلاعات جمع آوری شده ، ستونها و منحنی نمودار را رسم کنید . برای اینکار ابتدا اطلاعات ثبت شده را براساس مقولات مرتب شده در روی محور افقی و درجه بندی محور عمودی سمت چپ ، به صورت نمودار ستونی رسم کنید. طول ستونها نشان دهنده فراوانی مقوله مورد نظر می باشد. سپس براساس درصد تجمعی و با توجه به درجه بندی محور عمودی سمت راست منحنی مربوط به درصد اقلام را ترسیم کنید.                                                                                      

مرحله هشتم :

 با توجه به نمودار رسم شده نقش هر کدام از اقلام را در کل عیوب و اشکالات شناسایی کرده ، مورد بررسی و تفسیر قرار دهید .

موارد استفاده از نمودار پارتو:

 

نمودار پارتو نموداری است برای نشان دادن و دسته بندی اطلاعات تا معلوم شود چه علتهایی در شکل گیری معلول بیشترین نقش را دارند .نمودار پارتو یکی از پرکاربردترین و مفید ترین نمودارهایی است که در مورد حل مشکلات در سازمان ها ( و نیز رسیدگی عوامل مهم و تاثیر گذار در هر موردی) کمک فراوانی می کند. این نمودار را می توان اولین قدم برای شروع تجزیه و تحلیل نامید. این نمودار، یک نمودار میله ای است که برای تفکیک " معدود موارد حیاتی" از " فراوان تعداد کم اثر" مورد استفاده قرار می گیرد. این نمودار بر اساس اصل پارتو می باشد که بیان کرده 80% اثرات در نتیجه 20% مشکلات است و 20% باقی اثرات در نتیجه 80% باقیمانده مشکلات. لذا 20% مشکلات " معدود موارد حیاتی" و 80% آنها "فراوان تعداد کم اثر" است. بر اساس اصل پارتو که در قرن 19 بیان شد، وی ادعا کرد که 80% دارایی ها در اختیار تنها 20% افراد است و باقی 20% دارایی ها در اختیار 80% باقیمانده افراد می باشد. این اصل به خوبی در مورد مسائل کیفی قابل تعمیم است. این نمودار به شما کمک می کند تا تعداد مشکلات عمده خود را از بین انبوه مشکلات ممکن جدا کنید. این امر به شما امکان می دهد تا تلاش برای بهبود را بطور موثر انجام دهید. بامشاهده نمودار پارتو با یک نظر اجمالی دو یا سه مساله ''علت بروز مشکل '' که درمیان چندین مساله و یا علتهایی که واقعا در بروز مشکل موثر بوده اند را پیدا خواهیم کرد. همانطور که گفتیم این اصل در همه جا و اکثر موارد کاربرد دارد که به چند مورد اشاره می کنیم:                                                                                      

1- این اصل در مورد محدودیت های شما در زندگی و کار صدق می کند.۸۰درصد از محدودیت ها و یا عوامل بازدارنده شما در رسیدن به اهدافتان،عوامل درونی هستند.این عوامل در درون شما هستند؛در ویژگی های شخصیتی، توانایی ها،عادت ها،انضباط فردی و توانایی های بالقوه تان،فقط ۲۰ درصد از عوامل محدود کننده خارجی هستند و به سازمانی که در آن کار می کنید یا محیطی که در آن زندگی می کنید مربوط می شوند.                                                                                               

اصل پارتو و یا به عبارتی قاعده۲۰/۸۰ می تواند به عنوان یک یادآوری روزانه در خدمت ما باشد و به ما یادآور شود که ۸۰درصد زمان و انرژی خود را در ۲۰درصد آنچه واقعا مهم است،متمرکز کنیم.

 

همچنین نمودار پارتو در موارد زیر نیز کاربرد دارد:                                                           
1 - پی بردن به مشکلات و مسائل اساسی که باید حل شوند  .                                         
2 - طبقه بندی مسائل به منظور تصمیم گیری سریع و صحیح  .                                             
3 - اطمینان از نتایج بعد از آزمایشها و مطالعات برای تایید نتایج ، اجرای راه حل واندازه گیری بهبود ایجاد شده .
4 - تجزیه و تحلیل عوامل ''علتها'' ریشه ای مشکلات و مسائل جهت کشف علت اصلی و موثر بروز مشکل.

5- مشخص کردن مشكلات عمده از بين انبوه مشكلات که اين امر به شما امكان مي دهد تا تلاش           براي بهبود را بطور موثر انجام دهید.  در واقع  نمودار پارتو را می توان به عنوان اولین قدم در ایجاد بهبود در محیط کاری به کار برد . با یک نگاه به نمودار پارتو تمام افراد میتوانند ببینند که دو یا سه عامل بیشترین مسائل را بوجود آورده اند و تعداد زیادی از عوامل نقش بسیار کمی در ایجاد مشکلات داشته اند . بنابراین پایه ای برای فهم و درک مشترک بین افراد گروه ایجاد شده و تعریف اهداف دقیق برای دستیابی به میزان مشخص از بهبود میسر می گردد .                                                     

6-   امکان رتبه بندی کردن اطلاعات براساس اهمیت را فراهم می کند.

مثال : باتوجه به برگه كنترل ''ثبت اطلاعات '' زير يك نمودار پارتو رسم كنيد.

كد

علت خرابي تعداد درصد فراواني فراواني تجمعي درصدفراواني تجمعي
A

قطعه خراب

60 30 60 30
B لحيم كاري 46 23 106 53
C اتصال موبي برد 39 19/5 145 72/5
D كاشت قطعه 20 10 165 82/5
E تنظيم 16 8 181 90/5
F ساير 19 9/5 200 100
جمع 200 100 --- ---


 

نکات مهم در رسم نمودار پارتو

1-مشكلات احتمالي را شناسايي كنيد:

از روش هاي توليد ايده (نظير جلسات توفان مغزي) براي تعيين كليه مشكلات ممكن در زمينه مورد نظر استفاده كنيد.

 اطلاعات جديد جمع آوري و يا از گزارش هاي موجود در مورد فرآيند استفاده كنيد: اطمينان پيدا كنيد كه واحدهاي اندازه گيري در همه داده ها يكسان است. ويژگي هايي كه بايد بر اساس آن نمودار تهيه شود (به عنوان مثال مشكلات يا دلايل وقوع آنها را) ‌انتخاب كنيد. دقت كنيد كه اين ويژگي ها بايد بگونه اي باشد كه هر داده فقط به يك طبقه تخصيص پيدا كند. 

نمودار را تهيه كنيد: در نمودار واحد داده ها را بر روي ستون عمودي و ويژگي ها (مشكلات) را بر روي ستون افقي قرار دهيد.

اطلاعات را در نمودار نمايش دهيد: طبقه بندي ها را بر اساس ميزان تواتر (ميزان تكرار) رتبه بندي كنيد. براي اين كار از زياد به كم و از چپ به راست نمودار را رسم كنيد. مي توان از يك طبقه بندي با عنوان "غيره" (Other) براي طبقه بندي ايراداتي كه كمترين تواتر را دارند استفاده كرد. از محور عمودي سمت راست براي نشان دادن درصد ميزان رخداد مي توان استفاده كرد.

 2- واحد اندازه گیری می تواند نمودار پارتو را به شدت دچار تغییر کند. در مثال شکل زیر در صورتیکه واحد  اندازه گیری تعداد رخداد ایراد باشد ، ایراد مربوط به نقاط کثیف  بیشترین تواتر را خواهد داشت. در صورتیکه واحد اندازه گیری میزان هزینه ناشی از ایراد باشد، ضخامت دیواره  بیشترین هزینه را تحمیل می کند و این در حالیست که ایراد نقاط کثیف درصد ناچیزی از هزینه را  شامل می شود . لذا ضروری است که از یک واحد برای اندازه گیری استفاده شود. و این واحد نیز در نمودار قید شود. مطمئن شوید که دسته "غیره" بی دلیل بزرگ نشود. در صورتیکه این طبقه بیش از 25% مشکلات را در بر گرفت، لازم است آن را به قسمت های کوچکتر بشکنید

 نمودار پارتو

معایب نمودار پارتو:

1-این روش یک روش تجربی است و یک روش رسمی علمی به شمار نمی آید. به عبارت دیگر نسبت 80/20 کاملاَ تقریبی است و می تواند 10/90 یا 70/30 باشد.اما به طور کلی می توان تشخیص داد که تقریباَ همیشه(اما نه کاملاَ همیشه) بیشتر مسائل و مشکلات را می توان به شمار اندکی از علت ها نسبت داد.

2- در بعضی موارد تنها رسم یک نمودار برای رسید ن به علت اصلی کافی نیست و باید نمودارهای مختلف را از جوانب  مختلف رسم کنیم تا بتوانیم کاملاَ شفاف سازی کنیم و به مشکل اصلی دست پیدا کنیم.

3-نکته ی بعدی این است که در بعضی مواقع مشخص کردن آن 20% عوامل که 80% مشکلات را ایجاد می کندد دشوار است.

 نمودار استخوان ماهی( نمودار علت و معلول)                                     

   تاريخچه       
اولين نمودار علت و معلول به وسيله پرفسور «كاآروايشي كاوا» از دانشگاه توكيو هنگام تدريس چگونگي تجزيه عوامل مختلف و ارتباط آنها با يكديگر به مهندسان كارخانه كاوازاكي در تابستان 1943 با طرح و شكلي كه شبيه يك ماهي بود ساخته شد. نمودار علت و معلول از زمره روشهايي است كه از ژاپن سرچشمه گرفته و براي بهبود كيفيت به كار رفته است. اين نمودار بعداً به كشورهاي ديگر نيز برده شــده است و گاهي آن را نمودار «ايشي كــــاوا» يا نمودار استخوان ماهي نيز مي گويند. چرا كه اين نمودار اولين بار توسط پرفسور <«ايشي كاوا>» مطرح گرديد و ازطرفي ديگر شكل آن شبيه استخوان اسكلت ماهي است كه مشكل، عيب يا معلول در سر آن قرار گرفته است. سپس اين نمودار به وسيله دكتر «ادوارد دمينگ» به عنوان ابزاري سودمند براي بهبود كيفيت به كار برده شد. او مديريت كيفيت فراگير را پس از جنگ جهاني دوم در ژاپن آموزش داد و «ايشي كاوا» و «دمينگ» از اين نمودار به عنوان اولين ابزارها در فرايند مديريت كيفيت استفاده كردند. نمودار علت و معلول یکی از ابزارهای اساسی برای تحلیل مشکلات است.                                                                                        

شکل زیر ظاهر کلی و علت نام استخوان ماهی آن را نشان می دهد. ساختار اصلی این نمودار تعدادی خط به شکل اسکلت ماهی است که معرف علت هاست و این علت ها با هم معلولی را ایجاد می کنند. در عمل هر خط علت از تعدادی علل مشابه و وابسته به هم تشکیل شده است. در اغلب موارد مجموعه علتهای اساسی خاصی را در نظر می گیرند که مهم ترین آنها عبارتند از:

- مواد

- تجهیزات

- افراد(کارکنان)                                                            

- روشها

- محیط

- اطلاعات

 

 در هریک از این شش شاخه اصلی ، خرده علت های گوناگون را می نویسند. شکل زیر نمودار اسکلت ماهی نیمه کاملی را با استفاده از شش عنوان اصلی ذکر شده .این شکل،نتیجه یک جلسه ی توفان ذهنی   گروهی برای مشخص کردن علل ممکن کمبود جزوه ی راهنما در غرفه یک مرکز سفر است


نمودار علت و معلول ارتباط بين ويژگي كيفي و عوامل و فاكتورهاي مرتبط به آن را نشان مي دهد. رسم آن كار چندان ساده اي نيست و حتي با اطمينان مي توان گفت كه موفقيت درحل يك مسئله كنترل كيفيت، موفقيت در ساختن يك نمودار علت و معلول است.

 

مراحل رسم يك نمودار علت و معلول
مرحله اول:

 مشخص ساختن معلول يا مشخصه كيفي، معلول همان عيب يا نقصي است كه به عنوان هدف بهسازي مطرح شده است كه به يكي از دسته هاي زير تعلق دارد:
كيفيت: تعداد محصولات معيوب، عيوب محصولات، تعداد اشتباهات، اندازه محصول، وزن، ضخامت و... .
هزينه: مصرف برق، آب، گـاز، مواداوليه، دوباره كاري، انبار، گارانتي و... .
كارآيي: زمان بازرسي، ساعت كار، زمان تعميرات و... .
روحيه: غيبت كاركنان، وجدان كاري، تعهدكاري، تخصص، مشاركت در كار.

 زمان تحويل: بارگيري، بسته بندي، كالاهاي برگشتي و... .

 مرحله دوم:

 رسم استخوان پشت: يك محور باريك و بلند از چپ به راست به طرف مستطيل مرحله اول را رسم كنيد.

مرحله سوم:

 رسم استخوانهاي بزرگ اين استخوانها، علتها و فاكتورهاي اصلي هستند كه مي توان آنها را به صورت زير طبقه بندي كرد:

 :4Mبراساس تکنیک
الف - عوامل مربوط به انسانها؛
ب - عوامل ماشيني؛
ج - عوامل مربوط به مواداوليه؛
د - عوامل مربوط به روش كار.


4Pبراساس تکنیک
الف - عوامل مكاني؛
ب - عوامل سيستمي و برنامه ها؛

 ج - عوامل انساني - كاركنان؛

 د - عوامل سياستگذاري و خط مشي سازمان.


4Sبراساس تکنیک
الف - محيط؛
ب - تامين كننده، تهيه كننده؛
ج - سيستم؛
د – مهارتها


در بسياري از موارد باتوجه به نوع مشكل از تركيبـــي از تكنيك هاي اشاره شده استفاده مي شود، استخوانهاي بزرگ را به صورت پيكان مورب از سمت چپ شكل به طرف استخوان پشت رسم كنيد، هريك از استخوانهاي بزرگ معرف يك دسته از علتها هستند.                                                 

                 
مرحله چهارم:      

 پس از تعيين علتها و فاكتورهاي اصلي با استفاده از تكنيك هاي اعلام شده نوبت به شناسايي عاملهاي موثر و جزيي تر است.                                                       
براي اين كار استخوان بزرگ را به استخوانهاي فرعي _(استخوان متوسط) و استخوان متوسط را مجدداً به استخوانهاي فرعي ديگر _(استخوانهاي كوچك) و به همين ترتيب استخوانهـــاي مويي تقسيم بندي تقسيم بندي مي كنيم. استخوانهاي متوسط، كوچك و مويي معرف سلسله مراتب علتهاي موثر در بروز معلول يا عيب هستند. ذكر اين نكته مهم است كه سلسله مراتب علتها را آنقدر ادامه دهيد تا به علتهايي برسيد كه بتوان مستقيماً درمورد رفع آنها راه حل را اجرا كرد و نيز در پاره اي از موارد علتهاي ريشه اي و بنيادي در دو يا چند استخوان مويي از زير استخوان متوسط تكرار مي شوند.
رابطه علت و معلول به گونه اي است كه علت يك معلول خود مي تواند معلول علتهاي ديگر باشد.

مرحله پنجم:                                                                                                        

 علتها را موردبررسي مجدد قرار دهيد تا هيچ عاملي فراموش نشده باشد.
مرحله ششم:                                                                                                       

 موثرترين و مهمترين «علت» يا «علتها» را از ميان ساير عوامل انتخاب كرده و آن را در يك شكل بيضي قرار دهيد تا نسبت به ساير علتها مشخص شود.                                                         

                                                
مرحله هفتم:                                                                                                      

 كليه اطلاعات ضروري روي نمودار ثبت گردد و به طوركلي رسم نمودارها بدون ثبت اطلاعات فاقد هويت و ارزش است، اطلاعات ضروري يك نمودار همانند اطلاعات شناسنامه اي يك شخص است؛ يعني هر نمودار بايد حداقل داراي عنوان، شماره، تاريخ، مكان و نام شخص يا گروه تهيه كننده باشد.   

 

انتخاب روش تجزيه و تحليل براي رسم نمودار                                
غالباً روش انتخابي شامل ايجاد توفان فكري در يك گروه متشكل از نمايندگان و كارشناسان قسمتهاي مختلف و افرادي است كه بالقوه با آن مشكل ارتباط دارند، صورت مي گيرد. كار رسم نمودار بايد توسط رهبر گروه يا شخص باتجربه اي انجام شود كه بتواند جلسه توفان فكري را هدايت كند. در چنين جلسه اي هدف فعال كردن ذهن هريك از اعضاي گروه درجهت ارائه راه حل براي مشكلات يا ارائه پيشنهاد براي بهبودكار است. موضوع يا مشكل از قبل تعيين شده باشد و همه اعضا بايد اظهارنظر كنند.         

 در اين روش توجه به نكات زير ضروري است:
1 - هيچ نظري نبايد موردانتقاد قرار گيرد؛
2 - همه نقطه نظرها بايد بر روي تابلو به طوري نوشته شود كه همه بتوانند آن را مشاهده كنند.
3 - همه بايد بر روي طرح موضوع يا مشكل تعيين شده، اتفاق نظر داشته باشند.
4 - برروي تابلو بايد جملات، براساس كلمات گوينده نوشته و از قطع كلام گوينده اجتناب شود.
5 - علتها را در قالب عبارات و موجز و خلاصه بيان كنيد.
6 - علتهاي احتمالي موثر كشف شده را با استفاده از تكنيك هاي به كار برده شده در تعيين فاكتورهاي اصلي دسته بندي كنيد.
7 - بـراي تعيين سلسله مراتب علتها از تكنيك  چرا؟ چرا؟ استفاده شود.
8 - تمامي علتهاي احتمالي موثر در ايجاد مشكل را بر روي نمودار علت - معلول قرار دهيد، علتها را به ترتيب درجه نزديكي در ايجاد مسئله بر روي استخوانهاي بزرگ، متوسط، كوچك، مويي و... نمودار علت و معلول نمايش دهيد.
9 - علتهاي احتمالي موثر در بروز مشكل را براي درك كامل مسئله موردبررسي قرار دهيد تا هيچ علتي فراموش نشده باشد.
10 - تمامي علتهاي احتمالي واردشده روي نمودار علت - معلول را براساس دانش فني و تجربه كارشناسان موردبررسي قرار دهيد و آنهايي را كه به نظر مي رسد تاثيرات بيشتري روي معلول دارند يعني آن دسته از علتهايي كه بايد به جمع آوري اطلاعات درموردشان پرداخت، از بقيه متمايز كنيد.
11 - علتهاي واقعي را نه براساس حدس و گمان بلكه براساس مستندات واقعي ومدارك صحيح و دقيق (آمار و اطلاعات) شناسايي كنيد؛
12 - تحقيق كنيد كه آيا بين هريك از علتها و معلولها همبستگي وجود دارد؟ به بررسي رابطه بين علتها نيز بپردازيد؛
13 - موثرترين و مهمترين علت يا علتهايي كه درصدد حذف آنها هستيد را انتخاب كنيد.

 

كاربرد نمودار علت و معلول
به طــــورخلاصه، كاربرد اين نمودار را مي توان در پنج مورد زير دسته بندي كرد:
1-يك ابزار موثر است كه به مردم اجازه مي دهد به آساني ارتباط بين عوامل موردمطالعه در يك فرايند را ببينند؛
در مواقعي كه علل بروز مشكل واضح نيست اين نمودار ابزار مفيدي براي شناسايي علل بالقوه است..2
3.ابزاري سودمند براي استفاده در جلسات توفان فكري يا ميزگرد انديشه هاست.

4. ابزاري است براي تعيين ريشه هاي اصلي در مسائل پيچيده و يا حتي ساده و ابتدايي.
5. با استفاده از اين نمودار ايده هاي مختلف افراد براي كشف علتهاي ايجاد مشكل و اجراي طرح بهسازي را به خوبي مي توان بيان كرد.


ارتباط نمودار پارتو و علت و معلول                                
در بسياري از موارد براي حل يك مشكل از چند ابزار استفاده مي شود. ازجمله تركيب دو ابزار نمودار «پارتو» و نمودار «علت و معلول» درعمل براي حل مسائل و مشكلات بسيار سودمند است.
پس از رسم يك نمودار «پارتو» علت يا علل واقعي بروز مشكل شناسايي مي شوند و در صورتي كه نمودار پارتو را از چند بعد هزينه، زمان و اطلاعات موجود رسم كنيـــم مي توان علت با مشكل اصلي را تعيين كرد كه موارد لازم  در رسم نمودار علت و معلول است. در خاتمه و پس از تعيين موثرترين علتها و حذف آنها رسم يك نمودار «پارتوي» ديگر به ما نشان مي دهد كه چقدر در بهسازي و حل مشكل موفق بوده ايم.                                                                                      

آناليز تاثير راه حل                                                           
بسياري از مشكلات و مسائلي كه امروزه با آنها روبرو هستيم، حاصل تصميماتي هستند كه در گذشته براي رفع و بهسازي مسائل موجود ديگر مورداستفاده قرار گرفته اند. بسيار پيش آمده كه يك مدير خود يا ديگران را به بي فكري يا عدم آينده نگري و يا انجام يك تصميم بدون كارشناسي دقيق متهم كرده كه امروز براي ما ايجاد دردسر شده اند. بسيار پيش آمده كه در هنگام اتخاذ يك تصميم جديد اين سوال را از خود پرسيده ايم كه آيا پياده سازي اين تصميم و سياست در آينده مشكلاتي ديگر را دربرنخواهد داشت؟ درواقع بهتر است به مسئله از اين ديد نگاه كنيم كه اتخاذ هر تصميم نياز به يك بررسي كارشناسانه و عميق با استفاده از نظر كارشنــاسان مجرب دارد تا در آينده شاهد به وجود آمدن مشكلات ديگري ناشي از آن نگرديم، يكي از ابزارهايي كه مي تواند در چنين شرايطي مدير را در اتخاذ تصميماتي با ريسك كمتر ياري كند، آناليز تاثير راه حل است.                                                   
آناليز تاثير راه حل، معكوس نمودار علت و معلول است، از آناليز تاثير راه حل زماني استفــاده مي شود كه فرد يا گروه در خصوص راه حلي براي رفع يك مشكل به  توافق رسيده اما مي خواهند مطمئن شوند كه با اجراي اين تصميم، مشكل جديدي ايجاد نخواهد شد. براي استفاده از اين ابزار به طور معمول به حضور دو گروه از افراد نياز است: افرادي كه در مرحله اتخاذ تصميم شركت داشته اند و افرادي كه در مرحله اتخاذ تصميم شركت نداشته اند و بسته به اين موضوع، اين تعداد مي تواند بين 2 تا 10 نفر در نوسان باشد. به همين ترتيب، بسته به اهميت موضوع بين چند دقيقه تا چند ساعت به استفـــاده از اين ابزار اختصاص يابد گرچه به طور معمول زمان براي آن بين نيم تا يكساعت است.
استفاده از اين روش نيز همانند نمودار علت و معلول استفاده از يك توفان فكري است و تنها وسايل لازم براي يك كارگروهي، شامل اتاق مناسب، تخته و وسايل يادداشت برداشتن  است.    

                       

روش كار                                                                      
1 - پس از تشكيل جلسه مطمئن شويد تمامي افراد تصوير شفافي از راه حل موردتوافق دارند، عنوان راه حل را در سمت چپ تابلو بنويسيد و از آن پيكاني به سمت راست صفحه رسم كنيد (استخوان پشت       

 

2 - علتهـــا و فاكتورهاي اصلي يا درواقع حوزه هـــاي اصلي را كه راه حل موردتوافق مي تواند روي آنها اثر داشته باشد  و یا ترکیبی از آنها بسته به نوع راه حل را به عنوان استخوان بزرگ با استفاده از از سمت راست به چپ رسم کنید.                              4P, 4S, 4M تکنیک های
3 - اكنون با استفاده از تكنيك چرا، چرا، از اعضاي گروه بپرسيد اين راه حل مي تواند چه تاثيري روي حوزه ها و فاكتورهاي اصلي داشته باشد. پاسخها را به صورت استخوانهاي مياني، باريك تر و مويي همانند نمودار علت و معلول روي نمودار ثبت كنيد. دقت كنيد كليه تاثيرات اعم از منفي يا مثبت بايد مشخص شوند.                                                       
4 - مرحله 3 را آنقدر تكرار كنيد كه كليه آثار احتمالي راه حل، استخراج و روي نمودار ثبت شوند.
5 -در فهرست به دست آمده  مشخص كنيد كه كدام يك از تاثيرات مشخص شده مي تواند عوارض بيشتري داشته باشد.                                      
6 - برنامه عملياتي لازم براي به حداقل رساندن آثار نامطلوب تصميم را تهيه كنيد و درمورد آن به تـــــوافق برسيد و درصورتي كه مي بينيد راه حل ارائه شد و پيشنهادي پيش از آنكه مشكي را حل كند به مشكلات ديگري منجر مي شود مي توانيد راه حل را مورد بازنگري قرار دهيد.                            

نكاتي در رابطه با آناليز تاثير راه حل
استفاده ازافراد بدبين و منفي (كساني كه ذاتاً در مقابل تغييرات مقاومت نشان مي دهند) در اين جلسات مي تواند بسيار مفيد باشد. ديدگاههاي اين افراد مي توانـــــد بسياري از راه حلهايي را مطرح سازد كه به ذهن ديگران نمي رسد.
استفاده از اين ابزار موفقيت و كارآمد بودن يك راه حل را تضمين نمي كند، بلكه تنها با نشان دادن تاثيرات مثبت و منفي راه حل تصوير شفاف تري از آينده را نشان مي دهد كه به معناي ريسك پذير كمتر است.
اين ابزار براي تغييرات سيستم مانند سنجش و كنتــرل مي تواند بسيار مفيد و موثر واقع گردد

 

+ نوشته شده در  یکشنبه سیزدهم دی 1388ساعت 12:37  توسط آیدا  |